top of page

Νευροπάθεια Μικρών Ινών
Καραγιώργης Γεώργιος MD, Νευρολόγος

Νευροπάθεια Μικρών Ινών (Small Fiber Neuropathy – SFN): Αίτια, συμπτώματα, διάγνωση και σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις

Τι είναι η νευροπάθεια μικρών ινών (SFN);

Η νευροπάθεια μικρών ινών (Small Fiber Neuropathy – SFN) αποτελεί μια ιδιαίτερη μορφή περιφερικής νευροπάθειας, η οποία χαρακτηρίζεται από εκλεκτική βλάβη των λεπτών αισθητικών και αυτόνομων νευρικών ινών του περιφερικού νευρικού συστήματος. Πρόκειται για μια νευρολογική πάθηση που μπορεί να προκαλέσει χρόνιο νευροπαθητικό πόνο, διαταραχές της αισθητικότητας και δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Οι νευρικές ίνες που προσβάλλονται είναι κυρίως δύο κατηγοριών: οι λεπτά εμμύελες ίνες Α-δέλτα (Aδ) και οι αμύελες ίνες C. Οι πρώτες μεταφέρουν κυρίως ταχύτατα ερεθίσματα πόνου και θερμοκρασίας, ενώ οι δεύτερες συμμετέχουν στην αντίληψη του θερμικού πόνου, του καύσου, της θερμοκρασίας και σε σημαντικές λειτουργίες του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Οι μικρές νευρικές ίνες βρίσκονται στο δέρμα, στους βλεννογόνους και στα εσωτερικά όργανα. Συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, στη ρύθμιση της εφίδρωσης, της αρτηριακής πίεσης, του καρδιακού ρυθμού, της κινητικότητας του γαστρεντερικού συστήματος και ορισμένων λειτουργιών της ουροδόχου κύστης.

Σε αντίθεση με άλλες μορφές περιφερικής νευροπάθειας, η SFN μπορεί να προσβάλλει αποκλειστικά τις μικρές ίνες, αφήνοντας σχετικά ανεπηρέαστες τις μεγάλες αισθητικές και κινητικές ίνες. Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί ασθενείς παρουσιάζουν έντονο πόνο, καύσο και μουδιάσματα, χωρίς εμφανή μυϊκή αδυναμία, παράλυση ή διαταραχές των κλασικών νευρολογικών αντανακλαστικών.

Ποια είναι η αιτιοπαθογένεια της νευροπάθειας μικρών ινών;

Η αιτιοπαθογένεια της SFN είναι σύνθετη και δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Δεν πρόκειται για μία ενιαία νόσο με συγκεκριμένο μηχανισμό, αλλά για ένα ετερογενές σύνολο νευρολογικών διαταραχών που μπορούν να καταλήξουν σε βλάβη ή δυσλειτουργία των μικρών νευρικών ινών.

Η βλάβη μπορεί να αφορά τα περιφερικά νευρικά άκρα, τις αισθητικές νευρικές απολήξεις στο δέρμα, τους νευρώνες των αισθητικών γαγγλίων ή τις αυτόνομες νευρικές ίνες. Ανάλογα με το αίτιο, μπορεί να παρατηρείται εκφύλιση των νευρικών απολήξεων, διαταραχή της λειτουργίας των νευρικών διαύλων ή φλεγμονώδης και ανοσολογική προσβολή του νευρικού ιστού.

Γιατί αυξάνονται οι διαγνώσεις της SFN;

Η αυξανόμενη αναγνώριση της νόσου συνδέεται κυρίως με την εξέλιξη των διαγνωστικών μεθόδων και τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των νευρολόγων. Στο παρελθόν, ένας ασθενής με καύσο στα πέλματα, μυρμηγκιάσματα ή ανεξήγητο νευροπαθητικό πόνο μπορούσε να έχει φυσιολογικό ηλεκτρομυογράφημα και να μην υποβάλλεται σε περαιτέρω εξειδικευμένο έλεγχο.

Σήμερα, η καθιέρωση της βιοψίας δέρματος και των δοκιμασιών αξιολόγησης της αυτόνομης λειτουργίας επιτρέπει την αναγνώριση περιπτώσεων που παλαιότερα δεν μπορούσαν να τεκμηριωθούν.

Επιπλέον, η μεγαλύτερη αναγνώριση μεταβολικών, αυτοάνοσων και γενετικών αιτίων έχει διευρύνει το φάσμα των ασθενών στους οποίους εξετάζεται η πιθανότητα SFN. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η αύξηση των διαγνώσεων οφείλεται σε αντίστοιχη αύξηση της πραγματικής επίπτωσης της νόσου παγκοσμίως.

Ποια είναι τα αίτια και οι εκλυτικοί παράγοντες της SFN;

Η νευροπάθεια μικρών ινών μπορεί να εμφανιστεί στο πλαίσιο πολλών διαφορετικών παθήσεων. Η αναζήτηση του υποκείμενου αιτίου αποτελεί βασικό μέρος της διαγνωστικής διαδικασίας, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις είναι δυνατό να εφαρμοστεί ειδική θεραπεία που περιορίζει ή αναστέλλει την εξέλιξη της νευρικής βλάβης.

​

Μεταβολικά νοσήματα, σακχαρώδης διαβήτης και προδιαβήτης

Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί μία από τις συχνότερες αναγνωρισμένες αιτίες SFN. Η χρόνια υπεργλυκαιμία προκαλεί μεταβολικές και μικροαγγειακές διαταραχές, οι οποίες επηρεάζουν την αιμάτωση και τη λειτουργία των περιφερικών νεύρων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η βλάβη των μικρών νευρικών ινών μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και πριν από την εγκατάσταση σακχαρώδους διαβήτη, σε ασθενείς με προδιαβήτη, αντίσταση στην ινσουλίνη ή μεταβολικό σύνδρομο.

Η παχυσαρκία, η δυσλιπιδαιμία και η διαταραχή του μεταβολισμού της γλυκόζης αποτελούν επίσης σημαντικούς παράγοντες που πρέπει να διερευνώνται.

​

Αυτοάνοσα και συστηματικά φλεγμονώδη νοσήματα

Αρκετά αυτοάνοσα νοσήματα μπορούν να προκαλέσουν βλάβη των μικρών νευρικών ινών μέσω ανοσολογικών και φλεγμονωδών μηχανισμών.

Το σύνδρομο Sjögren αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς μπορεί να συνδυάζεται με αισθητική νευροπάθεια, καύσο, δυσαισθησίες και αυτόνομες διαταραχές. Η SFN μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να προηγείται της διάγνωσης του υποκείμενου αυτοάνοσου νοσήματος.

Άλλες παθήσεις που έχουν συσχετιστεί με SFN είναι ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η σαρκοείδωση, η κοιλιοκάκη και ορισμένες συστηματικές αγγειίτιδες.

​

Λοιμώξεις και μεταλοιμώδη σύνδρομα

Ορισμένες λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν άμεση ή έμμεση βλάβη του περιφερικού νευρικού συστήματος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο HIV, η ηπατίτιδα C και ορισμένες άλλες ιογενείς λοιμώξεις.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια η πιθανή σύνδεση της SFN με τη λοίμωξη από SARS-CoV-2 και το σύνδρομο Long COVID.

​

Διατροφικές ελλείψεις, τοξικές ουσίες και φαρμακευτικοί παράγοντες

Η ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 μπορεί να προκαλέσει περιφερική νευροπάθεια και πρέπει να αποκλείεται κατά τη διερεύνηση ασθενών με αισθητικές διαταραχές.

​

Ιδιοπαθής νευροπάθεια μικρών ινών

Παρά τον εκτεταμένο διαγνωστικό έλεγχο, σε σημαντικό ποσοστό ασθενών δεν εντοπίζεται συγκεκριμένη αιτία. Σε αυτές τις περιπτώσεις η πάθηση χαρακτηρίζεται ως ιδιοπαθής SFN.

Μπορεί το MCAS να συνυπάρχει με την Νευροπάθεια Μικρών Ινών ?

Ναι. Το σύνδρομο ενεργοποίησης μαστοκυττάρων (Mast Cell Activation Syndrome – MCAS) μπορεί να συνυπάρχει με τη νευροπάθεια μικρών ινών (Small Fiber Neuropathy – SFN). Η πιθανή αυτή συσχέτιση έχει απασχολήσει την πρόσφατη νευρολογική και αλλεργιολογική βιβλιογραφία, καθώς ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν συμπτώματα και από τα δύο συστήματα.

Ωστόσο, χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: η συνύπαρξη δεν αποδεικνύει ότι το ένα σύνδρομο προκαλεί το άλλο. Επίσης, δεν έχει τεκμηριωθεί ακόμη με επαρκή στοιχεία ότι το MCAS αποτελεί συχνή ή καθιερωμένη αιτία της SFN.

Ποια είναι η πιθανή σχέση μεταξύ MCAS και SFN;

Τα μαστοκύτταρα είναι κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που συμμετέχουν στις αλλεργικές και φλεγμονώδεις αντιδράσεις. Όταν ενεργοποιούνται, απελευθερώνουν διάφορους μεσολαβητές, όπως ισταμίνη, τρυπτάση, προσταγλανδίνες και κυτταροκίνες.

Οι μικρές νευρικές ίνες, από την άλλη πλευρά, συμμετέχουν στη μετάδοση του πόνου και της θερμοκρασίας, αλλά και στη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Υπάρχει στενή βιολογική αλληλεπίδραση μεταξύ μαστοκυττάρων και νευρικών απολήξεων. Επομένως, έχει προταθεί ότι η απελευθέρωση φλεγμονωδών μεσολαβητών από τα μαστοκύτταρα μπορεί να επηρεάζει τη λειτουργία των μικρών νευρικών ινών, προκαλώντας νευρική ευαισθητοποίηση ή ενδεχομένως συμβάλλοντας σε νευρική βλάβη.

Πρόκειται για έναν βιολογικά εύλογο μηχανισμό, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί την αιτία της SFN στους ασθενείς με MCAS.

Ποια είναι τα συμπτώματα της νευροπάθειας μικρών ινών;

Η κλινική εικόνα της SFN παρουσιάζει σημαντική ποικιλομορφία.

Η Νευροπάθεια Μικρών Ινών (Small Fiber Neuropathy – SFN) μπορεί να εμφανιστεί σχεδόν σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος, όπως:

  • Πέλματα και δάχτυλα ποδιών. Τα συμπτώματα (κάψιμο, μούδιασμα, «βελόνες») ξεκινούν συνήθως συμμετρικά από τα πέλματα.

  • Κνήμες και γόνατα. Καθώς η πάθηση εξελίσσεται, οι ενοχλήσεις ανεβαίνουν σταδιακά προς τα πάνω στα κάτω άκρα (σαν να φορά κανείς ψηλές κάλτσες).

  • Παλάμες και χέρια. Όταν τα συμπτώματα φτάσουν περίπου στο ύψος των γονάτων, αρχίζουν συχνά να επηρεάζονται και τα άκρα χέρια (κατανομή «γαντιού»).

  • Κορμός. Στήθος, κοιλιά και πλάτη.

  • Πρόσωπο και κεφάλι. Μάγουλα, μέτωπο ή το τριχωτό της κεφαλής.

  • Εγγύς τμήματα άκρων. Μηροί και βραχίονες (μπράτσα), πριν ή ταυτόχρονα με τα πέλματα και τα χέρια.

  • Στόμα και γλώσσα. Εμφανίζεται ως «σύνδρομο καυσαλγίας στόματος» (burning mouth syndrome).

  • Γεννητική περιοχή. Προκαλώντας χρόνιο πόνο ή καύσο όπως αιδοιοδυνία, πρωκταλγία (πόνος ή και καύσος στον πρωκτό και το περίνεο)

Αλλοδυνία και υπεραλγησία
Σε αρκετούς ασθενείς αναπτύσσεται αλλοδυνία, δηλαδή η εμφάνιση πόνου από ερεθίσματα που φυσιολογικά δεν προκαλούν πόνο. Για παράδειγμα, η επαφή με τα σεντόνια, η χρήση κάλτσας ή ακόμη και η επαφή με τον αέρα μπορεί να προκαλέσει έντονη δυσφορία.
Η υπεραλγησία, δηλαδή η υπερβολική αντίδραση σε ένα φυσιολογικά επώδυνο ερέθισμα, αποτελεί επίσης συχνό φαινόμενο.

Πώς γίνεται η διάγνωση της νευροπάθειας μικρών ινών;

Η διάγνωση της SFN απαιτεί συνδυασμό κλινικής αξιολόγησης, νευρολογικής εξέτασης και εξειδικευμένων διαγνωστικών δοκιμασιών. Δεν αρκεί η παρουσία καύσου, μουδιάσματος ή μυρμηγκιασμάτων για να τεθεί με βεβαιότητα η διάγνωση.

Ο νευρολόγος πρέπει αρχικά να αξιολογήσει τη φύση και την κατανομή των συμπτωμάτων, να εξετάσει την αισθητικότητα, τα αντανακλαστικά και τη μυϊκή ισχύ και να διερευνήσει πιθανά υποκείμενα αίτια.

 

Ηλεκτρομυογράφημα και μελέτες νευρικής αγωγιμότητας

Το ηλεκτρομυογράφημα (ΗΜΓ) και οι μελέτες νευρικής αγωγιμότητας αποτελούν βασικές εξετάσεις στη διερεύνηση των περιφερικών νευροπαθειών. Ωστόσο, έχουν έναν σημαντικό περιορισμό: αξιολογούν κυρίως τις μεγάλες μυελινωμένες νευρικές ίνες.

 

Βιοψία δέρματος – Skin Punch Biopsy

Η βιοψία δέρματος αποτελεί σήμερα την πιο καθιερωμένη αντικειμενική μέθοδο για την τεκμηρίωση της απώλειας των μικρών νευρικών ινών.

 

Ποιες εργαστηριακές εξετάσεις χρειάζονται για την αναζήτηση του αιτίου;

Η επιβεβαίωση της SFN δεν ολοκληρώνει τη διαγνωστική διερεύνηση. Εξίσου σημαντικό είναι να εντοπιστεί η υποκείμενη αιτία, καθώς αυτή καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη θεραπευτική στρατηγική.

Ο εργαστηριακός έλεγχος εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και την κλινική εικόνα. Συνήθως περιλαμβάνει έλεγχο γλυκόζης και γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c), ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρειάζεται και δοκιμασία ανοχής γλυκόζης.

Εξετάζονται επίσης η βιταμίνη Β12, το φυλλικό οξύ, η θυρεοειδική λειτουργία, η νεφρική και η ηπατική λειτουργία, καθώς και οι τιμές των λιπιδίων.

Όταν υπάρχουν ενδείξεις αυτοάνοσης νόσου, μπορεί να ζητηθούν ANA, anti-SSA/Ro, anti-SSB/La, ΤΚΕ, CRP και άλλες εξειδικευμένες ανοσολογικές εξετάσεις.

Αντιμέτώπιση της νευροπάθειας  μικρών ινών

Η αντιμετώπιση της SFN αποτελεί σημαντική πρόκληση για τη σύγχρονη νευρολογία. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μία ενιαία θεραπεία που να είναι αποτελεσματική σε όλους τους ασθενείς, καθώς η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από τον υποκείμενο μηχανισμό που προκαλεί τη νευρική βλάβη.

Η σύγχρονη θεραπευτική στρατηγική έχει δύο βασικούς στόχους: την αντιμετώπιση της αιτίας, όταν αυτή μπορεί να αναγνωριστεί, και τον έλεγχο του νευροπαθητικού πόνου και των υπόλοιπων συμπτωμάτων.

 

Φάρμακα για την αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου

Η συμπτωματική θεραπεία παραμένει ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο χρόνιος νευροπαθητικός πόνος μπορεί να περιορίσει σημαντικά την κινητικότητα, την ποιότητα του ύπνου και την καθημερινή δραστηριότητα.

Στα φάρμακα που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνονται η γκαμπαπεντίνη και η πρεγκαμπαλίνη, οι οποίες επηρεάζουν τη μετάδοση των επώδυνων νευρικών ερεθισμάτων.

Επίσης, χρησιμοποιούνται ορισμένα αντικαταθλιπτικά με αναλγητική δράση, όπως η ντουλοξετίνη, η βενλαφαξίνη και η αμιτριπτυλίνη. Η επιλογή τους εξαρτάται από το προφίλ των συμπτωμάτων, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και την ανοχή του ασθενούς.

Σε εντοπισμένο νευροπαθητικό πόνο μπορούν να χρησιμοποιηθούν τοπικά σκευάσματα λιδοκαΐνης ή καψαϊκίνης. Ειδικότερα, τα επιθέματα καψαϊκίνης υψηλής συγκέντρωσης 8% αποτελούν μία από τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές για επιλεγμένες μορφές περιφερικού νευροπαθητικού πόνου.

Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει να εξατομικεύεται, καθώς κανένα από αυτά τα φάρμακα δεν είναι κατάλληλο για όλους τους ασθενείς.

 

Υπάρχουν βιολογικοί παράγοντες και μονοκλωνικά αντισώματα για τη SFN;

Η ανάπτυξη βιολογικών θεραπειών και μονοκλωνικών αντισωμάτων αποτελεί ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία της σύγχρονης νευροανοσολογίας. Μέχρι τον Νοέμβριο του 2026, δεν υπάρχει εγκεκριμένο μονοκλωνικό αντίσωμα ή βιολογικός παράγοντας με καθιερωμένη ένδειξη για τη θεραπεία της ιδιοπαθούς νευροπάθειας μικρών ινών.

 

Νεότερες θεραπευτικές κατευθύνσεις και έρευνα

Η επιστημονική έρευνα στρέφεται επίσης στην ανάπτυξη φαρμάκων που επηρεάζουν τη λειτουργία των διαύλων νατρίου και τη διεγερσιμότητα των αισθητικών νευρώνων. Η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για ασθενείς με γενετικές μεταλλάξεις των διαύλων Nav1.7 και Nav1.8.

Παράλληλα, διερευνώνται θεραπείες που στοχεύουν την περιφερική νευρική ευαισθητοποίηση, τη νευροφλεγμονή και τους μηχανισμούς που διατηρούν τον χρόνιο νευροπαθητικό πόνο.

 

Ποια είναι η πρόγνωση της νευροπάθειας μικρών ινών;

Η πρόγνωση της SFN εξαρτάται κυρίως από την αιτία, τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τον βαθμό νευρικής βλάβης και την έγκαιρη αντιμετώπιση των υποκείμενων παραγόντων.

Σε ορισμένους ασθενείς η νόσος παραμένει σχετικά σταθερή για πολλά χρόνια, ενώ σε άλλους μπορεί να παρουσιάσει αργή επιδείνωση. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις στις οποίες η έγκαιρη αντιμετώπιση του αιτίου οδηγεί σε σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων και της λειτουργικότητας.

Η πρόγνωση είναι διαφορετική όταν η SFN αποτελεί εκδήλωση μιας συστηματικής νόσου, όπως η αμυλοείδωση ή ένα σοβαρό αυτοάνοσο νόσημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η έγκαιρη αναγνώριση της αιτίας είναι καθοριστικής σημασίας.

Πότε πρέπει να απευθυνθεί κάποιος σε νευρολόγο;

Επίμονος καυστικός πόνος στα πέλματα ή στα χέρια, ανεξήγητα μυρμηγκιάσματα, αίσθημα ηλεκτρικών εκφορτίσεων, διαταραχές στην αντίληψη της θερμοκρασίας ή ανεξήγητα συμπτώματα αυτόνομης δυσλειτουργίας αποτελούν λόγους για νευρολογική αξιολόγηση.

Η νευροπάθεια μικρών ινών είναι μια σύνθετη και συχνά υποδιαγνωσμένη περιφερική νευροπάθεια, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με έντονο νευροπαθητικό πόνο, αισθητικές διαταραχές και συμπτώματα δυσλειτουργίας του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Η πρόοδος της διαγνωστικής τεχνολογίας, με κυριότερο παράδειγμα τη βιοψία δέρματος, έχει βελτιώσει σημαντικά την αναγνώριση της νόσου. Παράλληλα, η καλύτερη κατανόηση των μεταβολικών, αυτοάνοσων, λοιμωδών και γενετικών μηχανισμών διευρύνει τις δυνατότητες εξατομικευμένης αντιμετώπισης.

Παρότι δεν υπάρχει ακόμη μία καθολικά αποτελεσματική θεραπεία που να αποκαθιστά τη βλάβη σε όλους τους ασθενείς, η αναγνώριση του υποκείμενου αιτίου, η κατάλληλη φαρμακευτική αντιμετώπιση και η παρακολούθηση από νευρολόγο μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την πορεία και την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Για το ραντεβού σας καλέστε: 697 1895 259

Καραγιώργης Γεώργιος Νευρολόγος

ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΝ ΓΙΑΤΡΟ

Καραγιώργης Γεώργιος MD, Νευρολόγος, νευρολόγος αθήνα, καλος νευρολόγος, νευρολόγος για ημικρανίες, νευρολόγος για πονοκέφαλο, νευρολόγος για παρκινσον, nevrologos

Στείλτε την ερώτηση σας για οποιοδήποτε προβληματισμό έχετε σχετικά με το νευρολογικό σας θέμα και θα σας απαντήσω άμεσα.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕ ΤΟ ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΣΑΣ

Καραγιώργης Γεώργιος MD, Νευρολόγος

Βασικό μου μέλημα είναι να προσφέρω αποτελεσματικές υπηρεσίες τόσο στην πρόληψη, όσο και τη θεραπεία των νευρολογικών παθήσεων.
Καλέστε για το ραντεβού σας στο 210 74 40 300.
Για έκτακτο ή επείγον περιστατικό καλέστε τον Ιατρό στο 697 1895 259.

Επίσης μπορείτε να προγραμματίσετε το ραντεβού σας μέσω του Doctoranytime και του Instadoctor

ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΕΑ

Ο ΙΑΤΡΟΣ

bottom of page