Περιφερική Νευροπάθεια από Χημειοθεραπεία
Η Περιφερική Νευροπάθεια από Χημειοθεραπεία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες νευροτοξικές επιπλοκές της σύγχρονης ογκολογικής θεραπείας.
Τις περισσότερες φορές δεν πρόκειται για ένα απλό μούδιασμα στα χέρια και στα πόδια, αφού σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να εξελιχθεί σε επίμονο νευροπαθητικό πόνο, διαταραχή της βάδισης, απώλεια αισθητικότητας, δυσκολία στη λεπτή κινητικότητα και σημαντικό περιορισμό της καθημερινής λειτουργικότητας.
Η σημασία της Νευροπάθειας από Χημειοθεραπεία έχει ιδιαίτερη βαρύτητα γιατί από τη μία πλευρά επηρεάζει άμεσα την ποιότητα ζωής του ασθενούς και από την άλλη όταν η νευροτοξικότητα γίνει σημαντική, μπορεί να οδηγήσει τον ογκολόγο σε καθυστέρηση, μείωση της δόσης ή τροποποίηση της χημειοθεραπείας. Η Αμερικανική Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας ASCO επισημαίνει ότι σε ασθενείς που αναπτύσσουν μη ανεκτή νευροπάθεια ή λειτουργική νευρολογική διαταραχή θα πρέπει να επανεκτιμάται η συνέχιση, η δόση ή το σχήμα της νευροτοξικής χημειοθεραπείας.
Για τον λόγο αυτό η Περιφερική Νευροπάθεια από Χημειοθεραπεία δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα «αναπόφευκτο τίμημα» της θεραπείας του καρκίνου.
Αποτελεί νευρολογικό πρόβλημα που χρειάζεται έγκαιρη αναγνώριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση.
Πόσο συχνή είναι η νευροπάθεια από χημειοθεραπεία;
Η ακριβής συχνότητα διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος του καρκίνου, το χημειοθεραπευτικό σχήμα, τη συνολική αθροιστική δόση, τη διάρκεια της θεραπείας, τα χαρακτηριστικά του ασθενούς και τον τρόπο με τον οποίο μετράται η νευροπάθεια.
Μία πρόσφατη μετα-ανάλυση του 2026, η οποία συμπεριέλαβε 49 μελέτες και 33.667 ασθενείς, υπολόγισε τη συνολική συχνότητα της περιφερικής νευροπάθειας μετά από χημειοθεραπεία περίπου στο 51,9% (95% CI 45–58,7%). Οι διαφορές μεταξύ των μελετών ήταν σημαντικές, γεγονός που αντανακλά τη μεγάλη ετερογένεια των χημειοθεραπευτικών σχημάτων και των διαγνωστικών κριτηρίων.
Μία άλλη πρόσφατη μετα-ανάλυση του 2026, με 15.090 ασθενείς, υπολόγισε την επίπτωση της CIPN στο 56% (95% CI 46–66%). Η ίδια μελέτη ανέδειξε ως σημαντικούς παράγοντες κινδύνου την αυξημένη αθροιστική δόση χημειοθεραπείας, την ηλικία, την παχυσαρκία, τον σακχαρώδη διαβήτη και άλλους μεταβολικούς παράγοντες.
Επομένως περισσότερο είναι σωστό να μιλάμε για ένα εύρος περίπου 40–60% στον συνολικό πληθυσμό των ασθενών που λαμβάνουν νευροτοξική χημειοθεραπεία, με σημαντικά υψηλότερα ποσοστά σε ορισμένα φάρμακα και θεραπευτικά σχήματα.
Εξίσου σοβαρό είναι ότι η CIPN δεν σταματάει πάντα με το τέλος της χημειοθεραπείας.
Ποια είναι τα συμπτώματα της Περιφερικής Νευροπάθειας από Χημειοθεραπεία;
Η τυπική εικόνα είναι αυτή μιας αισθητικής πολυνευροπάθειας, με συμπτώματα που αρχίζουν συνήθως από τα άκρα και εμφανίζονται συμμετρικά.
Ο ασθενής μπορεί να αισθάνεται μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, «βελονιές», ηλεκτρικά τινάγματα, αίσθημα καύσου ή υπερευαισθησία στην αφή. Συχνά περιγράφει ότι «δεν αισθάνεται καλά τα πέλματά του» ή ότι «πατάει σαν να βρίσκεται πάνω σε βαμβάκι».
Σε άλλους ασθενείς κυριαρχεί ο νευροπαθητικός πόνος. Ο πόνος αυτός μπορεί να είναι καυστικός, διαξιφιστικός, ηλεκτρικός ή σαν «ρεύμα», ενώ ακόμη και ένα ελαφρύ άγγιγμα μπορεί να γίνεται επώδυνο φαινόμενο γνωστό ως αλλοδυνία.
Η νευροπάθεια μπορεί επίσης να επηρεάσει την ιδιοδεκτικότητα και την αισθητική πληροφορία από τα κάτω άκρα. Αυτό μπορεί να προκαλέσει αστάθεια, ιδιαίτερα στο σκοτάδι ή σε ανώμαλο έδαφος, αυξάνοντας τον κίνδυνο πτώσεων.
Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να επηρεαστεί η λεπτή κινητικότητα.
Ο ασθενής δυσκολεύεται να κουμπώσει ένα πουκάμισο, να χειριστεί μικρά αντικείμενα, να γράψει ή να χρησιμοποιήσει σωστά τα χέρια του.
Ωστόσο η Περιφερική Νευροπάθεια από Χημειοθεραπεία δεν είναι μόνο αισθητική νευροπάθεια αφού η αυτόνομη συμμετοχή είναι λιγότερο συχνή, αλλά μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα όπως ορθοστατική δυσανεξία, διαταραχές εφίδρωσης ή διαταραχές του γαστρεντερικού και ουρογεννητικού συστήματος.
Επομένως, όταν ένας ογκολογικός ασθενής αναφέρει «νευροπάθεια», είναι σημαντικό να διευκρινίζεται ποιο ακριβώς νευρολογικό σύστημα έχει επηρεαστεί και σε ποιο βαθμό.
Γιατί συμβαίνει η νευροπάθεια;
Οι νευροτοξικές χημειοθεραπείες μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στα περιφερικά νεύρα μέσω διαφορετικών μηχανισμών, όπως βλάβη των αισθητικών νευρώνων και των περιφερικών νευρικών ινών.
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό φαινόμενο είναι το coasting, δηλαδή η νευροπάθεια μπορεί να συνεχίσει να επιδεινώνεται για κάποιο διάστημα ακόμη και μετά τη διακοπή της χημειοθεραπείας.
Ποιοι ασθενείς έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο;
Ο κίνδυνος δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το φάρμακο.
Η προϋπάρχουσα νευροπάθεια, ο σακχαρώδης διαβήτης, η μεγαλύτερη ηλικία, η αυξημένη αθροιστική δόση και ο αριθμός των κύκλων θεραπείας μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ασθενής που ξεκινά χημειοθεραπεία έχοντας ήδη νευρολογικό πρόβλημα. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ποια είναι η νευρολογική του κατάσταση πριν από την έναρξη της θεραπείας.
Γιατί είναι σημαντική η νευρολογική εξέταση πριν από τη χημειοθεραπεία;
Η νευρολογική εκτίμηση πριν από την έναρξη μιας νευροτοξικής χημειοθεραπείας μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμη, ιδιαίτερα όταν το θεραπευτικό σχήμα περιλαμβάνει platinum agents, taxanes ή άλλους γνωστούς νευροτοξικούς παράγοντες.
Ο νευρολόγος μπορεί να καταγράψει την αρχική αισθητικότητα, τα αντανακλαστικά, τη μυϊκή ισχύ, τη βάδιση, την ισορροπία, την ιδιοδεκτικότητα και την πιθανή ύπαρξη προϋπάρχουσας πολυνευροπάθειας.
Έτσι δημιουργείται ένα baseline νευρολογικό προφίλ, με το οποίο μπορούν να συγκριθούν οι μεταγενέστερες εξετάσεις.
Πρέπει ο ασθενής να επισκεφθεί νευρολόγο πριν ή μετά τη χημειοθεραπεία;
Η απάντηση είναι ναι όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος, ιδανικά πριν και οπωσδήποτε όταν εμφανιστούν νευρολογικά συμπτώματα.
Δεν χρειάζεται κάθε ογκολογικός ασθενής να υποβάλλεται υποχρεωτικά σε νευρολογικό έλεγχο πριν από κάθε χημειοθεραπεία.
Όμως σε ασθενή που πρόκειται να λάβει ιδιαίτερα νευροτοξικό σχήμα ή έχει ήδη μούδιασμα, διαβήτη, προηγούμενη νευροπάθεια, διαταραχές ισορροπίας ή άλλη νευρολογική πάθηση, η προθεραπευτική νευρολογική εκτίμηση μπορεί να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες.
Πώς γίνεται η νευρολογική διάγνωση;
Η διάγνωση της CIPN είναι πρωτίστως κλινική.
Ο νευρολόγος λαμβάνει λεπτομερές ιστορικό και εξετάζει την κατανομή των συμπτωμάτων, τα αντανακλαστικά, την αισθητικότητα στην αφή, τον πόνο, τη θερμοκρασία, την παλλαισθησία, την ιδιοδεκτικότητα, τη μυϊκή ισχύ, τη βάδιση και την ισορροπία.
Η φαρμακευτική αντιμετώπιση της Περιφερικής Νευροπάθειας από Χημειοθεραπεία
Η θεραπεία της CIPN παραμένει μία από τις σημαντικές θεραπευτικές προκλήσεις της νευρο-ογκολογίας.
Για την επώδυνη CIPN, η καλύτερη τεκμηρίωση μέχρι σήμερα αφορά τη duloxetine, έναν αναστολέα επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης (SNRI). Η ASCO τη θεωρεί το φάρμακο με την καλύτερη διαθέσιμη τεκμηρίωση για εγκατεστημένη επώδυνη CIPN, αν και το μέγεθος του θεραπευτικού οφέλους είναι μέτριο.
Η επιλογή της φαρμακευτικής αγωγής πρέπει να εξατομικεύεται. Σε συγκεκριμένους ασθενείς μπορεί να εξεταστούν άλλα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στον νευροπαθητικό πόνο, όπως gabapentin, pregabalin ή ορισμένα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά.
Τα απλά παυσίπονα δεν αντιμετωπίζουν τον μηχανισμό του νευροπαθητικού πόνου.
Η τροποποίηση της χημειοθεραπείας είναι επίσης μέρος της νευρολογικής αντιμετώπισης
Ο ρόλος του νευρολόγου δεν περιορίζεται στο να «δώσει ένα χάπι για το μούδιασμα».
Όταν η νευροπάθεια γίνεται σημαντική, ο νευρολόγος πρέπει να επικοινωνήσει με τον ογκολόγο και να περιγράψει με σαφήνεια τη βαρύτητα, την εξέλιξη και τη λειτουργική επίπτωση της νευρολογικής τοξικότητας. Η ASCO συστήνει επανεκτίμηση της δόσης ή του θεραπευτικού σχήματος όταν εμφανίζεται μη ανεκτή νευροπάθεια ή λειτουργική νευρολογική διαταραχή.
Φαρμακευτική κάνναβη; Ποιος είναι ο πραγματικός της ρόλος στην αντιμετώπιση της Περιφερικής Νευροπάθειας από Χημειοθεραπεία;
Η χρήση κανναβινοειδών στην CIPN αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αλλά ακόμη εξελισσόμενο πεδίο.
Η διάκριση μεταξύ CBD (κανναβιδιόλης) και THC (τετραϋδροκανναβινόλης) είναι σημαντική, όπως επίσης σημαντική είναι η διάκριση μεταξύ προϊόντων κάνναβης που κυκλοφορούν εμπορικά και φαρμακευτικών σκευασμάτων που έχουν χρησιμοποιηθεί σε κλινικές μελέτες.
Τα δεδομένα μέχρι πρόσφατα ήταν ανεπαρκή ώστε η κάνναβη να αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία της CIPN.
Ωστόσο, η έρευνα εξελίσσεται.
Μία τυχαιοποιημένη διπλά-τυφλή μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 εξέτασε συνδυασμό CBD/THC σε ασθενείς με CIPN μετά από taxane- ή platinum-based χημειοθεραπεία. Η κύρια ανάλυση δεν έδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ ενεργού θεραπείας και placebo, κυρίως σε σχέση με το μικρό μέγεθος του δείγματος. Μία δευτερογενής διερευνητική ανάλυση έδειξε βελτίωση σε ορισμένα αισθητικά συμπτώματα και στο μούδιασμα/μυρμήγκιασμα, αλλά τα ευρήματα χρειάζονται επιβεβαίωση σε μεγαλύτερες μελέτες. Δεν παρατηρήθηκε σαφές όφελος στον πόνο.
Άρα, η επιστημονικά σωστή θέση σήμερα δεν είναι ούτε «η κάνναβη θεραπεύει τη νευροπάθεια» ούτε «η κάνναβη δεν έχει κανένα πιθανό ρόλο».
Η πιο ακριβής διατύπωση είναι ότι τα κανναβινοειδή αποτελούν υπό διερεύνηση θεραπευτική επιλογή, με ενθαρρυντικά αλλά ακόμη ανεπαρκή και μικτά δεδομένα ειδικά για την CIPN.
Η παρακολούθηση πρέπει να συνεχίζεται και μετά το τέλος της χημειοθεραπείας
Ένα συχνό λάθος είναι να θεωρείται ότι, επειδή τελείωσε η χημειοθεραπεία, τελείωσε και το νευρολογικό πρόβλημα.
Η CIPN μπορεί να παραμείνει για μήνες ή χρόνια. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί αρχικά να επιδεινωθεί μετά το τέλος της θεραπείας λόγω του φαινομένου του coasting.
Για τον λόγο αυτό η νευρολογική παρακολούθηση πρέπει να συνεχίζεται, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντική αισθητική απώλεια, πόνος, διαταραχή ισορροπίας ή λειτουργικός περιορισμός.
Πότε πρέπει ο ογκολογικός ασθενής να απευθυνθεί στον νευρολόγο;
Η νευρολογική αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν εμφανίζεται νέο ή επιδεινούμενο μούδιασμα, κάψιμο, πόνος, απώλεια αισθητικότητας, αδυναμία, αστάθεια ή διαταραχή της βάδισης κατά τη διάρκεια ή μετά τη χημειοθεραπεία.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν τα συμπτώματα αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα: όταν ο ασθενής δυσκολεύεται να περπατήσει, να ανέβει σκάλες, να κρατήσει αντικείμενα, να κουμπώσει τα ρούχα του ή παρουσιάζει πτώσεις.
Δεν χρειάζεται να περιμένει ο ασθενής μέχρι η νευροπάθεια να γίνει σοβαρή.
Όσο νωρίτερα αναγνωριστεί η νευροτοξικότητα, τόσο καλύτερα μπορεί να τεκμηριωθεί η πορεία της και να συζητηθεί έγκαιρα με τον ογκολόγο η ισορροπία μεταξύ ογκολογικού οφέλους και νευρολογικής τοξικότητας.
Η περιφερική νευροπάθεια από χημειοθεραπεία είναι συχνή, πραγματική και δυνητικά μακροχρόνια νευρολογική επιπλοκή της αντικαρκινικής θεραπείας.
Δεν πρέπει να θεωρείται απλώς ένα «φυσιολογικό σύμπτωμα της χημειοθεραπείας» που ο ασθενής πρέπει να υπομείνει.
Η έγκαιρη καταγραφή της νευρολογικής κατάστασης πριν από τη θεραπεία, η συστηματική παρακολούθηση κατά τη διάρκεια των κύκλων, η έγκαιρη αναγνώριση της νευροτοξικότητας και η στενή συνεργασία ογκολόγου και νευρολόγου μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής του ασθενούς.
Για το ραντεβού σας καλέστε: 697 1895 259
Καραγιώργης Γεώργιος Νευρολόγος
