top of page

Πολυνευροπάθεια Αλκοολική, Τοξική και Θυρεοειδική
Καραγιώργης Γεώργιος MD, Νευρολόγος

Πολυνευροπάθειες Αλκοολική, Τοξική και Θυρεοειδική

Η πολυνευροπάθεια αποτελεί μία νευρολογική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από την ταυτόχρονη προσβολή πολλών περιφερικών νεύρων. Τα περιφερικά νεύρα είναι οι νευρικές ίνες που μεταφέρουν πληροφορίες από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό προς τους μυς και τα εσωτερικά όργανα, αλλά και αισθητικά ερεθίσματα από το σώμα προς το κεντρικό νευρικό σύστημα.

Η βλάβη αυτών των νεύρων μπορεί να επηρεάσει την αισθητικότητα, την κινητικότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα, καυσαλγίες, νευροπαθητικό πόνο, μυϊκή αδυναμία και διαταραχές της ισορροπίας και της βάδισης.

Ανάλογα με τον παράγοντα που προκαλεί τη νευρική βλάβη, η πολυνευροπάθεια διακρίνεται σε διαφορετικές μορφές.

Ιδιαίτερη κλινική σημασία έχουν η αλκοολική πολυνευροπάθεια, η τοξική πολυνευροπάθεια και η θυρεοειδική πολυνευροπάθεια, καθώς συνδέονται με συγκεκριμένες μεταβολικές διαταραχές, διατροφικές ελλείψεις, φαρμακευτικές ουσίες και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Η έγκαιρη αναγνώριση της αιτίας είναι καθοριστική, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να αναστείλει την εξέλιξη της νευρικής βλάβης και να επιτρέψει τη σταδιακή αποκατάσταση της νευρικής λειτουργίας.

Πολυνευροπάθεια_ Νεύρα, Συμπτώματα και Πρόληψη.png

Γενική αιτιοπαθογένεια και παράγοντες κινδύνου

Η πολυνευροπάθεια δεν αποτελεί μία ενιαία νόσο, αλλά ένα κλινικό σύνδρομο που μπορεί να προκύψει από διαφορετικούς παθολογικούς μηχανισμούς.
Η χρόνια έκθεση σε αλκοόλ, η λήψη συγκεκριμένων φαρμακευτικών ουσιών, η επαγγελματική επαφή με βαρέα μέταλλα και η ανεπαρκής λειτουργία του θυρεοειδούς αποτελούν χαρακτηριστικούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη φυσιολογική λειτουργία των περιφερικών νεύρων.
Η ηλικία, η διάρκεια της έκθεσης στον επιβαρυντικό παράγοντα, η συνολική ποσότητα της τοξικής ουσίας, η διατροφική κατάσταση και η ύπαρξη άλλων μεταβολικών νοσημάτων επηρεάζουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης και τη βαρύτητα της νευροπάθειας.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι δύο ή περισσότερες αιτίες μπορούν να συνυπάρχουν στον ίδιο ασθενή. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος με χρόνια κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να παρουσιάζει ταυτόχρονα ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, σακχαρώδη διαβήτη ή ηπατική δυσλειτουργία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η νευρική βλάβη μπορεί να είναι αποτέλεσμα συνδυασμένων μηχανισμών.

Αλκοολική πολυνευροπάθεια

Τι είναι η αλκοολική πολυνευροπάθεια;
​
Η αλκοολική πολυνευροπάθεια είναι μία επίκτητη περιφερική νευροπάθεια που εμφανίζεται κυρίως σε άτομα με χρόνια και αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ. Χαρακτηρίζεται συνήθως από προοδευτική βλάβη των περιφερικών νεύρων, η οποία επηρεάζει αρχικά τα κάτω άκρα και στη συνέχεια μπορεί να επεκταθεί στα άνω άκρα.

Πρόκειται κατά κανόνα για μία αξονική, συμμετρική και κυρίως αισθητική πολυνευροπάθεια. Αυτό σημαίνει ότι προσβάλλονται περισσότερο οι νευρικές ίνες που μεταφέρουν την αίσθηση της αφής, του πόνου και της θερμοκρασίας, ενώ σε προχωρημένα στάδια μπορεί να επηρεαστούν σημαντικά και οι κινητικές ίνες.
Η εμφάνισή της συνδέεται τόσο με την άμεση τοξική δράση της αιθανόλης και των μεταβολιτών της όσο και με τις διατροφικές ελλείψεις που συχνά συνοδεύουν τη χρόνια κατάχρηση αλκοόλ.

Ποιοι είναι οι εκλυτικοί παράγοντες και ομάδες αυξημένου κινδύνου

Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η συνολική ποσότητα αλκοόλ που έχει καταναλώσει κάποιος κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η καθημερινή κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων, η πολυετής εξάρτηση και η απουσία μεγάλων χρονικών διαστημάτων αποχής αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης νευρικής βλάβης.
Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι ασθενείς που παρουσιάζουν υποσιτισμό, χαμηλό σωματικό βάρος, ηπατική νόσο, γαστρεντερικές διαταραχές ή άλλες καταστάσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση βιταμινών.
Η συνύπαρξη σακχαρώδους διαβήτη μπορεί επίσης να επιδεινώσει τη νευρική βλάβη. Σε αυτούς τους ασθενείς είναι συχνά δύσκολο να προσδιοριστεί πόσο από το νευρολογικό πρόβλημα οφείλεται στο αλκοόλ και πόσο σε άλλες μεταβολικές διαταραχές.

Συμπτωματολογία της αλκοολικής πολυνευροπάθειας

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως σταδιακά και ακολουθούν μία συμμετρική κατανομή. Οι ασθενείς περιγράφουν αρχικά μυρμηγκιάσματα, μουδιάσματα και αίσθημα καύσου στα πέλματα και στα δάκτυλα των ποδιών.
Ο νευροπαθητικός πόνος αποτελεί χαρακτηριστική εκδήλωση. Μπορεί να περιγράφεται ως κάψιμο, τσιμπήματα, ηλεκτρικές εκκενώσεις ή αίσθηση ότι τα πέλματα βρίσκονται πάνω σε πολύ θερμή επιφάνεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και η επαφή με τα σκεπάσματα ή τα υποδήματα προκαλεί δυσανάλογα έντονο πόνο.
Καθώς η νόσος εξελίσσεται, η απώλεια της αισθητικότητας μπορεί να επεκταθεί από τα πέλματα προς τις κνήμες. Όταν η βλάβη γίνει πιο εκτεταμένη, ενδέχεται να προσβληθούν και τα χέρια, δημιουργώντας την τυπική κατανομή «γαντιού και κάλτσας».
Η προσβολή των κινητικών νευρικών ινών μπορεί να προκαλέσει αδυναμία στους μυς των κάτω άκρων, δυσκολία στην ανύψωση του πέλματος και αστάθεια κατά τη βάδιση. Σε προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να παρατηρηθεί μυϊκή ατροφία.
Η απώλεια της ιδιοδεκτικότητας, δηλαδή της ικανότητας του οργανισμού να αντιλαμβάνεται τη θέση των άκρων χωρίς να χρειάζεται να τα βλέπει, μπορεί να επιδεινώσει σημαντικά την ισορροπία. Οι ασθενείς δυσκολεύονται ιδιαίτερα να περπατήσουν στο σκοτάδι ή σε ανώμαλες επιφάνειες.
Σε ορισμένους ασθενείς παρατηρείται και προσβολή του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Μπορεί να εμφανιστούν ορθοστατική υπόταση, διαταραχές της εφίδρωσης, γαστρεντερικές διαταραχές και προβλήματα στη λειτουργία της ουροδόχου κύστης ή της σεξουαλικής λειτουργίας.

Διάγνωση της αλκοολικής πολυνευροπάθειας από τον νευρολόγο

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό του αναλυτικού ιστορικού, της νευρολογικής εξέτασης, του ηλεκτροφυσιολογικού ελέγχου και των εργαστηριακών εξετάσεων.
Ο νευρολόγος διερευνά τη διάρκεια και την ποσότητα κατανάλωσης αλκοόλ, τις διατροφικές συνήθειες και την παρουσία άλλων νοσημάτων. Παράλληλα, αξιολογεί τον τρόπο εμφάνισης των συμπτωμάτων και το εάν αυτά ακολουθούν την τυπική συμμετρική κατανομή της πολυνευροπάθειας.
Κατά τη νευρολογική εξέταση ελέγχεται η αισθητικότητα στην αφή, στον πόνο, στη θερμοκρασία και στις δονήσεις. Εξετάζονται επίσης τα τενόντια αντανακλαστικά, η μυϊκή ισχύς, η ισορροπία και η βάδιση. Η ελάττωση ή απουσία των αχίλλειων αντανακλαστικών αποτελεί συχνό εύρημα.
Το ηλεκτρομυογράφημα και οι μελέτες ταχύτητας αγωγής των περιφερικών νεύρων αποτελούν σημαντικά διαγνωστικά εργαλεία. Με αυτές τις εξετάσεις ο νευρολόγος μπορεί να εντοπίσει τη νευρική βλάβη, να εκτιμήσει τη βαρύτητά της και να διαπιστώσει εάν πρόκειται κυρίως για αξονική ή απομυελινωτική προσβολή.
Στην αλκοολική πολυνευροπάθεια αναδεικνύεται συνήθως μειωμένο εύρος των αισθητικών και, ανάλογα με τη βαρύτητα, των κινητικών νευρικών απαντήσεων, εύρημα συμβατό με αξονική βλάβη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο αποκλεισμός άλλων αιτιών πολυνευροπάθειας. Η παρουσία χρόνιας κατανάλωσης αλκοόλ δεν αρκεί από μόνη της για να αποδοθούν όλα τα νευρολογικά συμπτώματα σε αυτήν.

Θεραπεία της αλκοολικής πολυνευροπάθειας

Η θεραπευτική αντιμετώπιση στοχεύει στην απομάκρυνση του αιτιολογικού παράγοντα, στην αποκατάσταση των διατροφικών ελλείψεων, στην αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου και στη βελτίωση της κινητικής λειτουργίας.
Η πλήρης αποχή από το αλκοόλ αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα για την αναστολή της περαιτέρω νευρικής βλάβης. Η διακοπή, ωστόσο, πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση όταν υπάρχει εξάρτηση, καθώς η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει σοβαρό στερητικό σύνδρομο, ακόμη και επιληπτικές κρίσεις ή παραλήρημα.
Για την αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου μπορεί να χρησιμοποιηθούν φάρμακα όπως η γκαμπαπεντίνη, η πρεγκαμπαλίνη και ορισμένα αντικαταθλιπτικά με αναλγητική δράση, όπως η ντουλοξετίνη ή τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά. Η επιλογή εξαρτάται από την ένταση του πόνου, τη γενική κατάσταση του ασθενούς και τις πιθανές αντενδείξεις.
Η φυσικοθεραπεία και η θεραπευτική άσκηση βοηθούν στη διατήρηση της μυϊκής δύναμης, στη βελτίωση της ισορροπίας και στη μείωση του κινδύνου πτώσεων. Σε ασθενείς με σημαντική απώλεια αισθητικότητας απαιτείται ιδιαίτερη φροντίδα των κάτω άκρων, ώστε να αποφεύγονται τραυματισμοί και έλκη που μπορεί να μην γίνουν άμεσα αντιληπτά.
Η πρόγνωση εξαρτάται από τη διάρκεια και τη βαρύτητα της νευρικής βλάβης. Σε αρκετές περιπτώσεις παρατηρείται σταδιακή βελτίωση μετά τη διακοπή του αλκοόλ και την αποκατάσταση των διατροφικών ελλείψεων. Ωστόσο, όταν έχει εγκατασταθεί εκτεταμένη αξονική καταστροφή, ορισμένα συμπτώματα μπορεί να παραμείνουν μόνιμα.

Τοξική πολυνευροπάθεια

Τι είναι η τοξική πολυνευροπάθεια;
​

Η τοξική πολυνευροπάθεια είναι η βλάβη πολλών περιφερικών νεύρων που προκαλείται από την έκθεση του οργανισμού σε ουσίες με νευροτοξική δράση. Οι ουσίες αυτές μπορεί να εισέλθουν στον οργανισμό μέσω της αναπνοής, της κατάποσης, της επαφής με το δέρμα ή της χορήγησης φαρμακευτικών σκευασμάτων.

Η τοξική νευροπάθεια μπορεί να εμφανιστεί μετά από παρατεταμένη έκθεση σε μικρές ποσότητες μιας ουσίας ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, μετά από σύντομη έκθεση σε υψηλή δόση.

Η βλάβη μπορεί να αφορά κυρίως τους νευράξονες ή το περίβλημα μυελίνης, ενώ ορισμένες τοξικές ουσίες επηρεάζουν επιλεκτικά συγκεκριμένους τύπους νευρικών ινών.

Η φαρμακευτική νευροτοξικότητα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες τοξικής πολυνευροπάθειας, ιδιαίτερα σε ασθενείς που υποβάλλονται σε μακροχρόνια θεραπεία ή σε συγκεκριμένα χημειοθεραπευτικά σχήματα.

Αίτια και εκλυτικοί παράγοντες της τοξικής πολυνευροπάθειας

Φαρμακευτική τοξικότητα
Μία σημαντική κατηγορία τοξικών πολυνευροπαθειών σχετίζεται με τη χρήση φαρμάκων.
Ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα έχουν γνωστή νευροτοξική δράση..
Η χημειοθεραπευτική νευροπάθεια εκδηλώνεται συχνά με μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα, καυσαλγίες και διαταραχές της αισθητικότητας στα άκρα. Σε ορισμένους ασθενείς τα συμπτώματα επιμένουν ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της αντικαρκινικής θεραπείας.
Νευροτοξικότητα μπορεί επίσης να εμφανιστεί με ορισμένα αντιβιοτικά, όπως η μετρονιδαζόλη, η λινεζολίδη και η νιτροφουραντοΐνη, κυρίως σε συγκεκριμένες συνθήκες δοσολογίας και διάρκειας χορήγησης. Η ισονιαζίδη μπορεί να προκαλέσει νευροπάθεια, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει ανεπάρκεια βιταμίνης Β6.
Άλλα φάρμακα, όπως η αμιωδαρόνη, μπορούν επίσης να προκαλέσουν περιφερική νευροπάθεια σε ορισμένους ασθενείς, ιδιαίτερα μετά από παρατεταμένη χρήση.
Η εμφάνιση νευρολογικών συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια μιας φαρμακευτικής αγωγής δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το φάρμακο ευθύνεται για τη βλάβη. Απαιτείται αξιολόγηση της χρονικής σχέσης, της δοσολογίας, των εναλλακτικών αιτιών και του συνολικού θεραπευτικού ιστορικού.
Βαρέα μέταλλα
Ο μόλυβδος, ο υδράργυρος, το αρσενικό και το θάλλιο αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα βαρέων μετάλλων με δυνατότητα πρόκλησης περιφερικής νευροτοξικότητας.
Η δηλητηρίαση από μόλυβδο μπορεί να προκαλέσει κυρίως κινητική νευροπάθεια, με μυϊκή αδυναμία που ενδέχεται να είναι εντονότερη στους εκτείνοντες μύες των άνω άκρων.
Το αρσενικό μπορεί να προκαλέσει επώδυνη αισθητικοκινητική πολυνευροπάθεια, η οποία ενδέχεται να συνοδεύεται από γαστρεντερικές διαταραχές, δερματικές αλλοιώσεις και διαταραχές των νυχιών.
Ο υδράργυρος μπορεί να προκαλέσει νευρολογικές εκδηλώσεις που αφορούν τόσο το περιφερικό όσο και το κεντρικό νευρικό σύστημα. Η κλινική εικόνα εξαρτάται από τη χημική μορφή του υδραργύρου και τον τρόπο έκθεσης.
Επαγγελματική και περιβαλλοντική έκθεση
Η επαγγελματική έκθεση σε οργανικούς διαλύτες, βιομηχανικά χημικά και άλλες νευροτοξικές ουσίες μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια περιφερική νευρική βλάβη.
Άτομα που εργάζονται σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, μεταλλουργίες, χημικές βιομηχανίες ή χώρους με ανεπαρκή μέτρα προστασίας ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο.
Η τοξική ουσία μπορεί να εισέλθει στον οργανισμό μέσω της εισπνοής ή της δερματικής απορρόφησης και να προκαλέσει νευρολογικές εκδηλώσεις μετά από μήνες ή χρόνια έκθεσης.

Συμπτωματολογία της τοξικής πολυνευροπάθειας

Η κλινική εικόνα εξαρτάται από την ουσία που προκαλεί τη νευρική βλάβη. Σε αρκετές περιπτώσεις, ωστόσο, τα πρώτα συμπτώματα είναι αισθητικά και εμφανίζονται συμμετρικά στα κάτω άκρα.

Οι ασθενείς αναφέρουν αιμωδίες, μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα και καυσαλγίες στα πέλματα και στα δάκτυλα των ποδιών. Μπορεί επίσης να παρουσιάζουν αυξημένη ευαισθησία στην επαφή, αίσθηση ηλεκτρικού ρεύματος ή πόνο κατά την πίεση των άκρων.

Η προσβολή των αισθητικών ινών μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη αντίληψη της θερμοκρασίας, του πόνου και της αφής.

Όταν προσβάλλονται οι κινητικές ίνες, εμφανίζεται μυϊκή αδυναμία, δυσκολία στη βάδιση και μειωμένη ικανότητα εκτέλεσης λεπτών κινήσεων. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να παρατηρηθούν μυϊκή ατροφία και πτώση του άκρου ποδός.

Ορισμένες τοξικές ουσίες προκαλούν πιο ειδικές νευρολογικές εκδηλώσεις. Η δηλητηρίαση από μόλυβδο, για παράδειγμα, μπορεί να προκαλέσει κινητική αδυναμία, ενώ η έκθεση σε αρσενικό συχνά συνδέεται με έντονα αισθητικά συμπτώματα και συστηματικές εκδηλώσεις.

Η προσβολή του αυτόνομου νευρικού συστήματος μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στην αρτηριακή πίεση, στην εφίδρωση, στην πέψη και στη λειτουργία της ουροδόχου κύστης.

Διάγνωση της τοξικής πολυνευροπάθειας από τον νευρολόγο

Η διάγνωση απαιτεί ιδιαίτερα προσεκτική διερεύνηση του ιστορικού έκθεσης του ασθενούς. Ο νευρολόγος πρέπει να γνωρίζει όλα τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής, τις προηγούμενες χημειοθεραπείες, το επαγγελματικό περιβάλλον και την πιθανή επαφή με βιομηχανικές ή περιβαλλοντικές τοξικές ουσίες.

Το ηλεκτρομυογράφημα και οι μελέτες νευρικής αγωγιμότητας είναι σημαντικά για την αναγνώριση του τύπου της νευροπάθειας. Μπορούν να αναδείξουν αξονική ή απομυελινωτική βλάβη, καθώς και την έκταση της προσβολής των αισθητικών και κινητικών νεύρων.

Ο εργαστηριακός έλεγχος είναι εξατομικευμένος. Σε περίπτωση υποψίας δηλητηρίασης μπορεί να ζητηθεί μέτρηση μολύβδου στο αίμα, αρσενικού ή υδραργύρου σε κατάλληλο βιολογικό δείγμα, όπως αίμα ή ούρα, ανάλογα με το είδος της έκθεσης και τον χρόνο που έχει μεσολαβήσει.

Στις φαρμακευτικές νευροπάθειες αξιολογούνται η νεφρική και η ηπατική λειτουργία, οι πιθανές διατροφικές ελλείψεις και οι υπόλοιποι παράγοντες που ενδέχεται να αυξάνουν τη νευροτοξικότητα.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθούν ειδικότερες εξετάσεις, όπως βιοψία δέρματος για τη διερεύνηση νευροπάθειας μικρών ινών. Η εξέταση αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει έντονος καυστικός πόνος και διαταραχή της θερμοκρασιακής αισθητικότητας, αλλά οι συμβατικές μελέτες νευρικής αγωγιμότητας είναι φυσιολογικές.

Θεραπεία της τοξικής πολυνευροπάθειας

Η σημαντικότερη θεραπευτική αρχή είναι η διακοπή ή η απομάκρυνση της έκθεσης στον παράγοντα που προκαλεί τη νευρική βλάβη.

Στις φαρμακευτικές πολυνευροπάθειες, ο θεράπων ιατρός αξιολογεί εάν είναι απαραίτητη η μείωση της δόσης, η προσωρινή διακοπή ή η αντικατάσταση του υπεύθυνου φαρμάκου. Σε ασθενείς που λαμβάνουν χημειοθεραπεία, η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται σε συνεργασία με τον ογκολόγο, ώστε να διατηρείται η καλύτερη δυνατή ισορροπία μεταξύ αντικαρκινικής αποτελεσματικότητας και νευρολογικής ασφάλειας.

Στις περιπτώσεις δηλητηρίασης από βαρέα μέταλλα απαιτείται άμεση αξιολόγηση από εξειδικευμένη ιατρική ομάδα. Ανάλογα με την ουσία, τη βαρύτητα της δηλητηρίασης και τα εργαστηριακά ευρήματα, μπορεί να εφαρμοστεί ειδική θεραπεία απομάκρυνσης του τοξικού μετάλλου, γνωστή ως χηλίωση.

Στην περίπτωση επαγγελματικής έκθεσης είναι απαραίτητη η απομάκρυνση από το επιβαρυντικό περιβάλλον και η εφαρμογή κατάλληλων μέτρων προστασίας.

Η αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου γίνεται με αντίστοιχα φαρμακευτικά σκευάσματα που χρησιμοποιούνται και στις άλλες μορφές πολυνευροπάθειας. Η φυσικοθεραπεία, η κινητική αποκατάσταση και η πρόληψη των πτώσεων αποτελούν επίσης σημαντικά στοιχεία της θεραπείας.

Η πρόγνωση εξαρτάται από το είδος της τοξικής ουσίας και την έκταση της νευρικής βλάβης. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται σημαντική αποκατάσταση μετά τη διακοπή της έκθεσης, ενώ σε άλλες η νευρική βλάβη μπορεί να επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα ή να είναι μόνιμη.

Θυρεοειδική πολυνευροπάθεια

Τι είναι η θυρεοειδική πολυνευροπάθεια;

Η θυρεοειδική πολυνευροπάθεια είναι η περιφερική νευρική βλάβη που σχετίζεται με διαταραχές της λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένα. Εμφανίζεται κυρίως σε ασθενείς με υποθυρεοειδισμό, δηλαδή σε άτομα των οποίων ο θυρεοειδής αδένας δεν παράγει επαρκή ποσότητα θυρεοειδικών ορμονών.

Οι θυρεοειδικές ορμόνες, κυρίως η θυροξίνη (Τ4) και η τριιωδοθυρονίνη (Τ3), είναι απαραίτητες για τη φυσιολογική λειτουργία του μεταβολισμού και τη διατήρηση της νευρικής και μυϊκής λειτουργίας.

Όταν τα επίπεδά τους μειώνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα, επηρεάζεται η φυσιολογική λειτουργία των νευρικών κυττάρων και μπορεί να εμφανιστούν αισθητικές και κινητικές διαταραχές.

Εκλυτικοί παράγοντες Θυρεοειδικής πολυνευροπάθειας και ομάδες αυξημένου κινδύνου

Ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου είναι ο χρόνιος και ανεπαρκώς ρυθμισμένος υποθυρεοειδισμός.

Αυξημένο κίνδυνο εμφανίζουν ασθενείς με αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα Hashimoto, άτομα που έχουν υποβληθεί σε χειρουργική αφαίρεση του θυρεοειδούς και ασθενείς που λαμβάνουν ανεπαρκή δόση θυρεοειδικής ορμονικής υποκατάστασης.

Η πιθανότητα εμφάνισης νευρολογικών εκδηλώσεων αυξάνεται όταν η ορμονική ανεπάρκεια είναι παρατεταμένη ή σοβαρή.

Η μεγαλύτερη ηλικία, η συνύπαρξη σακχαρώδους διαβήτη και οι διατροφικές ελλείψεις μπορεί να επιβαρύνουν την κλινική εικόνα. Επίσης, επειδή η αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα μπορεί να συνυπάρχει με άλλες αυτοάνοσες παθήσεις, είναι σημαντικό να αξιολογούνται και άλλες πιθανές αιτίες περιφερικής νευροπάθειας.

Συμπτωματολογία της θυρεοειδικής πολυνευροπάθειας

Η κλινική εικόνα μπορεί να είναι ήπια ή περισσότερο εκτεταμένη, ανάλογα με τη βαρύτητα και τη διάρκεια του υποθυρεοειδισμού.

Οι ασθενείς συχνά αναφέρουν μουδιάσματα και μυρμηγκιάσματα στα άκρα, αίσθημα καύσου ή μειωμένη αισθητικότητα στα πέλματα. Μπορεί επίσης να παρουσιάζουν μυϊκές κράμπες, δυσκαμψία και αίσθημα βάρους στα κάτω άκρα.

Η κινητική προσβολή μπορεί να προκαλέσει αδυναμία, ιδιαίτερα κατά την προσπάθεια ανόδου σκάλας ή κατά την έγερση από καθιστή θέση. Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο συνυπάρχουσας υποθυρεοειδικής μυοπάθειας.

Ένα από τα χαρακτηριστικά νευρολογικά ευρήματα είναι η επιβράδυνση των τενόντιων αντανακλαστικών, ιδιαίτερα της φάσης χαλάρωσης του αχίλλειου αντανακλαστικού.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, το οποίο εμφανίζεται συχνότερα σε ασθενείς με υποθυρεοειδισμό. Προκαλείται από τη συμπίεση του μέσου νεύρου στον καρπό και εκδηλώνεται με μουδιάσματα, πόνο και μυρμηγκιάσματα κυρίως στον αντίχειρα, στον δείκτη, στο μέσο και σε μέρος του παράμεσου δακτύλου.

Τα συμπτώματα συχνά επιδεινώνονται κατά τη διάρκεια της νύχτας και μπορεί να προκαλέσουν δυσκολία στη συγκράτηση αντικειμένων ή στην εκτέλεση λεπτών κινήσεων των χεριών.

Παράλληλα, μπορεί να υπάρχουν γενικότερα συμπτώματα υποθυρεοειδισμού, όπως εύκολη κόπωση, υπνηλία, δυσανεξία στο κρύο, ξηροδερμία, αύξηση βάρους και δυσκοιλιότητα.

Διάγνωση της θυρεοειδικής πολυνευροπάθειας από τον νευρολόγο

Η διάγνωση βασίζεται στην αναγνώριση των νευρολογικών εκδηλώσεων και στην τεκμηρίωση της υποκείμενης θυρεοειδικής δυσλειτουργίας.

Ο νευρολόγος διερευνά το ιστορικό του ασθενούς, την έναρξη των συμπτωμάτων και την παρουσία σημείων που υποδηλώνουν υποθυρεοειδισμό. Η νευρολογική εξέταση περιλαμβάνει τον έλεγχο της αισθητικότητας, της μυϊκής ισχύος, των αντανακλαστικών και της ισορροπίας.

Ο εργαστηριακός έλεγχος περιλαμβάνει κυρίως τη μέτρηση της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης (TSH) και της ελεύθερης θυροξίνης (FT4). Η αυξημένη TSH σε συνδυασμό με χαμηλή FT4 είναι χαρακτηριστικό εύρημα πρωτοπαθούς έκδηλου υποθυρεοειδισμού.

Σε περιπτώσεις υποψίας αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδας μπορεί να ζητηθεί έλεγχος αντισωμάτων κατά της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης (anti-TPO).

Το ηλεκτρομυογράφημα και οι μελέτες νευρικής αγωγιμότητας χρησιμοποιούνται όταν υπάρχουν ενδείξεις περιφερικής νευρικής προσβολής ή όταν πρέπει να διαφοροδιαγνωστεί η πολυνευροπάθεια από μία εστιακή νευροπάθεια, όπως το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα.

Οι εξετάσεις αυτές μπορούν να αναδείξουν επιβράδυνση της νευρικής αγωγής, διαταραχές των αισθητικών ή κινητικών απαντήσεων και ενδείξεις αξονικής βλάβης.

Επειδή η κόπωση και η μυϊκή αδυναμία μπορεί να οφείλονται σε υποθυρεοειδική μυοπάθεια και όχι σε πολυνευροπάθεια, ο νευρολόγος μπορεί να ζητήσει και μέτρηση της κρεατινικής κινάσης (CK).

Επιπλέον, πρέπει να αποκλείονται άλλες αιτίες νευροπάθειας, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 και οι διαταραχές της νεφρικής λειτουργίας.

Θεραπεία της θυρεοειδικής πολυνευροπάθειας

Η θεραπεία επικεντρώνεται στην αποκατάσταση της φυσιολογικής λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένα και στην αντιμετώπιση των νευρολογικών συμπτωμάτων.

Η βασική θεραπευτική επιλογή στον υποθυρεοειδισμό είναι η χορήγηση λεβοθυροξίνης, δηλαδή συνθετικής θυρεοειδικής ορμόνης Τ4. Η δοσολογία εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, το σωματικό βάρος, τη βαρύτητα του υποθυρεοειδισμού, τις συνοδές παθήσεις και τις εργαστηριακές τιμές.

Η παρακολούθηση πραγματοποιείται με τακτικό έλεγχο της TSH και, όπου απαιτείται, της FT4, ώστε να επιτευχθεί και να διατηρηθεί η κατάλληλη ορμονική ρύθμιση.

Με την αποκατάσταση των θυρεοειδικών ορμονών μπορεί να παρατηρηθεί σταδιακή βελτίωση της λειτουργίας των περιφερικών νεύρων. Η υποχώρηση των συμπτωμάτων δεν είναι πάντα άμεση και μπορεί να απαιτήσει αρκετούς μήνες.

Σε ασθενείς με σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, η αντιμετώπιση περιλαμβάνει αρχικά τη ρύθμιση του υποθυρεοειδισμού και, ανάλογα με τη βαρύτητα, τη χρήση νυχτερινού νάρθηκα καρπού. Σε περιπτώσεις σημαντικής συμπίεσης του μέσου νεύρου ή επίμονης νευρολογικής επιδείνωσης μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αποσυμπίεση.

Όταν υπάρχει επίμονος νευροπαθητικός πόνος, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικά αναλγητικά φάρμακα, εφόσον κριθεί απαραίτητο από τον θεράποντα ιατρό.

Η πρόγνωση είναι γενικά καλύτερη όταν η θυρεοειδική διαταραχή αναγνωρίζεται και αντιμετωπίζεται έγκαιρα. Ωστόσο, εάν έχει εγκατασταθεί σημαντική αξονική βλάβη, η νευρολογική αποκατάσταση μπορεί να είναι ατελής.

Πώς διαφοροποιούνται οι τρεις μορφές πολυνευροπάθειας;

​

Παρότι η αλκοολική, η τοξική και η θυρεοειδική πολυνευροπάθεια μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα, διαφέρουν ως προς τον μηχανισμό εμφάνισης, τους παράγοντες κινδύνου και τη θεραπευτική προσέγγιση.

Η αλκοολική πολυνευροπάθεια συνδέεται με τη χρόνια νευροτοξική επίδραση της αιθανόλης και τις διατροφικές ελλείψεις που τη συνοδεύουν. Συνήθως εμφανίζεται ως συμμετρική, αξονική και αισθητική νευροπάθεια, με αρχική προσβολή των κάτω άκρων.

Η τοξική πολυνευροπάθεια προκαλείται από φαρμακευτικές ή περιβαλλοντικές νευροτοξικές ουσίες. Η κλινική εικόνα είναι περισσότερο ετερογενής και μπορεί να περιλαμβάνει αισθητικές, κινητικές ή αυτόνομες διαταραχές, ανάλογα με την υπεύθυνη ουσία.

Η θυρεοειδική πολυνευροπάθεια συνδέεται κυρίως με τον χρόνιο υποθυρεοειδισμό και τις μεταβολικές επιδράσεις της έλλειψης θυρεοειδικών ορμονών. Μπορεί να συνυπάρχει με μυοπάθεια ή με εστιακές νευροπάθειες, όπως το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα.

Κοινό χαρακτηριστικό και των τριών μορφών είναι ότι η σωστή αναγνώριση της αιτίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική θεραπεία.

Πότε πρέπει να απευθυνθεί κάποιος σε νευρολόγο;

Η εμφάνιση επίμονων μουδιασμάτων, μυρμηγκιασμάτων, καυσαλγιών ή ανεξήγητης μυϊκής αδυναμίας στα άκρα αποτελεί λόγο για νευρολογική αξιολόγηση.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν τα συμπτώματα επιδεινώνονται σταδιακά, επεκτείνονται από τα κάτω στα άνω άκρα ή συνοδεύονται από αστάθεια στη βάδιση, πτώσεις και απώλεια της αισθητικότητας.

Η ταχεία εμφάνιση μυϊκής αδυναμίας, η δυσκολία στην αναπνοή ή στην κατάποση και η απότομη επιδείνωση της βάδισης απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδονται χωρίς εξέταση σε μία γνωστή πολυνευροπάθεια.

Η έγκαιρη νευρολογική εκτίμηση βοηθά στον εντοπισμό της αιτίας, στην αποφυγή περαιτέρω νευρικής βλάβης και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής.

Η αλκοολική, η τοξική και η θυρεοειδική πολυνευροπάθεια αποτελούν διαφορετικές μορφές περιφερικής νευρικής βλάβης, οι οποίες όμως μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Η διάγνωση δεν βασίζεται αποκλειστικά στην παρουσία μουδιασμάτων ή πόνου. Απαιτεί ολοκληρωμένη νευρολογική αξιολόγηση, αναγνώριση του τύπου της νευρικής προσβολής και διερεύνηση των υποκείμενων αιτιών.

Το ηλεκτρομυογράφημα, οι μελέτες νευρικής αγωγιμότητας και ο κατάλληλος εργαστηριακός έλεγχος αποτελούν σημαντικά εργαλεία για τον καθορισμό της διάγνωσης και τον σχεδιασμό της θεραπείας.

Η αντιμετώπιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να στοχεύει τόσο στην εξάλειψη ή τον έλεγχο του αιτιολογικού παράγοντα όσο και στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και τη λειτουργική αποκατάσταση.

Όσο νωρίτερα αναγνωριστεί η πολυνευροπάθεια και αντιμετωπιστεί η αιτία της, τόσο περισσότερες είναι οι πιθανότητες να περιοριστεί η εξέλιξη της νευρικής βλάβης και να διατηρηθεί η λειτουργικότητα των περιφερικών νεύρων.

Η αξιολόγηση από εξειδικευμένο νευρολόγο είναι καθοριστική για την ακριβή διάγνωση, τη διαφοροδιάγνωση από άλλες νευρολογικές παθήσεις και την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.

Για το ραντεβού σας καλέστε: 697 1895 259

Καραγιώργης Γεώργιος Νευρολόγος

ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΝ ΓΙΑΤΡΟ

Καραγιώργης Γεώργιος MD, Νευρολόγος, νευρολόγος αθήνα, καλος νευρολόγος, νευρολόγος για ημικρανίες, νευρολόγος για πονοκέφαλο, νευρολόγος για παρκινσον, nevrologos

Στείλτε την ερώτηση σας για οποιοδήποτε προβληματισμό έχετε σχετικά με το νευρολογικό σας θέμα και θα σας απαντήσω άμεσα.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕ ΤΟ ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΣΑΣ

Καραγιώργης Γεώργιος MD, Νευρολόγος

Βασικό μου μέλημα είναι να προσφέρω αποτελεσματικές υπηρεσίες τόσο στην πρόληψη, όσο και τη θεραπεία των νευρολογικών παθήσεων.
Καλέστε για το ραντεβού σας στο 210 74 40 300.
Για έκτακτο ή επείγον περιστατικό καλέστε τον Ιατρό στο 697 1895 259.

Επίσης μπορείτε να προγραμματίσετε το ραντεβού σας μέσω του Doctoranytime και του Instadoctor

ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΕΑ

Ο ΙΑΤΡΟΣ

bottom of page